Krazy Kat …

Krazy Kat …

Siberkare, bant (comic strips) tarihinde bir kırılma noktası olarak değerlendirilen, önemli bir işi, ve bu iş kadar ilginç yaratıcısını ağırlamaya çalışmakta, bu kez. Krazy Kat; Amerikalı sanatçı George Joseph Herriman’ın (1880-1944) yazıp çizdiği uzun soluklu bir bant.1913 ile 1944 yılları arasında günlük olarak siyah-beyaz bant , ve Pazar eklerinde ise renkli panel biçiminde ABD basınında geniş yer bulmuş. Özelliği dönemin sanatçı ve aydınları arasında ciddiye alınıp “sanat” sayılan ilk bant olması. Bir başka özelliği ise Amerikan basın devi W.Randolph Hearst tarafından bandın gerçek bir fan olarak desteklenip, bilumum Hearst gazetelerinde yayınlatılması. (Kendisi de ilginç bir kişilik olan Hearst’in Orson Welles’in ünlü Citizen Kane filminin dayanak noktası olduğunu anımsatalım, bu arada).

Herriman,Krazy Kat, 1941,panel

Herriman, New Orleans doğumlu bir çizer ve Creole kökenli, bir siyah-beyaz melezi. Ten renginin beyaz olduğu bu tür siyah kökenlilere verilen tanım uyarınca nüfus kayıtlarında aile “mulatto” olarak geçmiş. Dönemin ırkçı ne kelime , eyalet yasaları vasıtasıyla ayrımcılığın (segregation) gündelik hale gelmiş olduğu ortamında ailesi ile birlikte Los Angeles’e göçmüş. 17 yaşında ise grafiker ve gravürcü (”engraver”; o dönemde gazete baskılarında metal üzerine elle kazıyarak yapılan çizimler kullanılırdı) olarak basında çalışmaya başlamış ve kısa süre sonra karikatür, minyet, ve bant çizimleri ile ismini duyurmuş.

Herriman,Krazy Kat,bant,1920

Krazy Kat , Herriman’ın çizdiği bir başka bant içinde belirmiş bazı karakterleri 1913 de bağımsız bir bant haline getirmesiyle yaratılmış. Herriman , Krazy Kat’i çizdiği süre boyunca başka bantlar ve çeşitli karikatürler çizmeyi de sürdürmüşse de hiçbiri Krazy Kat kadar etkili olmamış. Öte yandan Krazy Kat’in gördüğü ilginin okuyucu nezdinde genel bir popülarite sağlamadığına ve dönem Amerikasının belirli bir kesimince ve de Randolph Hearst’in desteği ile yayınlandığı gerçeğine tekrar işaret etmek gerekiyor. Öyle ki Krazy Kat ,1922 de 2 gece kapalı gişe sahnelenen bir caz balesine ve 1916-1944 arası pek çok çizgi film uyarlamasına da sahip olmuş bir eser. O günden bu güne de önemli bir referans noktası olarak tanımlanan ve belirli bir okuyucu kitlesini yeniden basılan albüm ve incelemelerle nesilden nesile taşıyabilmiş bir iş. Son dönem incelemeleri Krazy Kat’i “Dada” akımı içinde görmekte ve çizgide post-modernitenin başlangıcı olduğuna işaret etmekteler.

Herriman,Krazy kat,panel, 1940

Krazy Kat , görünürde basit-mizahi bir örgüye sahip ve üç temel karakteri var: Ana karakter Krazy Kat, saf, duygusal ve cinselliği özellikle Herriman tarafından boşlukta bırakılmış (bazen dişi, bazen erkek) bir kara kedi.Ancak bazı hikayelerde “beyaz” olarak da tasvir edilmiş. İkinci temel karakter ise Ignatz Mouse, oldukça aksi, saldırgan, ve tek derdi kendisine aşık olan kedinin kafasına bir tuğla fırlatmak olan haşarı bir fare. Üçüncü karakter ise bir köpek ve aslında Krazy Kat’a karşı gizli bir eğilime sahip olduğu anlaşılabilen düzen bekçisi ve Geoege Herriman, N.Y.Evening Journal sanat odasında kestirirken,1916arenin tuğla saldırılarının engelleme ya da onu yakalayıp hapse atma peşindeki polis memuru Pupp. Hikaye bu temel kedi,fare,köpek üçlemesine eklemlenen antropomorfik çeşitli yan karakterlere de sahip. Mekan ise Herriman’ın yazlığının bulunduğu Arizona, Coconino bölgesinin gerçeküstü çöl ve arazi biçimlerinin stilizasyonu üzerinden gelişmiş. Burada önemli bir nokta geri plan mekan/arazi çizimlerinin yine gerçeküstü bir tarz ve estetik içinde bantda kareden kareye değişebilmesi ve bir şekilde hareketli olması. Bu planlar dönemin Avrupa gerçeküstü resminde kullanılan tarza çok yakın çizilmişler.

Krazy Kat’in görünürdeki basit-mizahi örgüsüne ve bu örgüyü destekleyen Krazy’nin doğrudan New Orleans’ın dönem argo ve lehçesi Ignatz ve Krazyüzerinden geliştirilmiş İspanyol,Fransız, Yiddish (İbranicenin bir türevi) ve İngilizce karması dili ile de beslenen dialog yapısı aslında çoğu zaman bir edebi/şiirsel metine dönüştürülerek kullanılmış. Dolayısı ile bu gün bile okurken bir tat verebilmekte. Örgünün geri planında ise Herriman’ın etnik köklerine/siyasal duruşuna ait çeşitli göndermelerin yanı sıra siyahın, beyazın ve de “melezin” psikolojisine ait çok çeşitli ve karmaşık göstergeler de mevcut. Herriman’ın basın çevresinde Yunan asıllı olarak bilindiğini ve büyük olasılıkla saçlarından siyahi kökeninin anlaşılmaması için sürekli şapka giydiğini de bu noktada belirtmek gerekiyor. (Boris Vian’ın ,”Mezarlarınıza Tüküreceğim” romanının ünlü, dışı beyaz içi siyah baş kişisine benzer bir durum,anlaşılan.) Bu günlerden o zamana ve zamanın insanlarına bakıp yaptığımız her değerlendirme gibi ,eksik ve yanlışlar içerecek olsa da Herriman’ın Krazy Kat’ini özgünleştiren geri plan bu tür karmaşık ip uçlarına sahip.

Biçimsel olarak ise Krazy Kat, karede verilen sınırlı sayıda örnekten de anlaşılabileceği üzere sanki bu gün çizilmiş gibi ve çerçevelerin, geri planların sürekli devinimi ve sürekli yeni denemeler içermesinin yanı sıra doğrudan kurşunkalem taslağın üzerine fırça ve uç ile atılan çini ile geliştirilmiş tarzı ciddi bir ustalık da içermekte. Dönemin basım tekniği renklendirmeyi ancak baskı esnasında gerçekleştirebildiği için, Herriman kuvvetli bir suluboya tekniği ile boyadığı ve eşe dosta armağan çok sayıda (ancak bu gün basılabilen ) panel de yaratmış. Bunlarda ayrı bir estetik tada sahip.

Herriman, yarım kalan bir bant,1944

Uzun üretimini sürdürürken karaciğer rahatsızlığından 1944 de ölen Herriman’ın Krazy Kat bandı, temayülün aksine ölümünden sonra ajans malı haline getirilip (Syndication) başka çizerlere verilmemiş ve kesilmiş. Çizim masasında bulunan yarım kalmış bir kaç işi bile sonradan yayınlanmış durumda. Pek çok yazarı ve çizeri etkilemiş olan Herriman’ın Krazy Kat’inden sonraki dönemin “kedi, köpek,ve fare” çizgi karakterlerine pek çok iz geçmiş halde.

20. yüzyılın ilk yarısında birilerinin nelerle uğraştığına ve neler yapabildiğine dair pek çok örnekten biri Krazy Kat. Ama ne örnek…

Herriman,Krazy Kat,panel,1940


Yorum¬