Önümüzde uzun ve sıcak bir yaz var. Tembellik hakkını kullanan Siberkare, sonbahara kadar tatile çıkıyor. Sonbaharda başka çizgi ustaları, yazarları ve onların kahramanları, anti-kahramanları ve teknik gösterileri ile tekrar buluşmak üzere, şimdilik hoşçakalınız…

Siberkare’de zaman zaman çizgi roman sanatında yapılmış ya da yapılmakta olan deneysel işlere de özellikle yer verilmekte. Bu sanatın çok esnek ve tüm toplumsal ya da teknolojik değişikliklere açık kalmış yapısal tarihinde standartları zorlayan ya da yeni estetik açılar oluşturma çabasında bol miktarda iş var. Bazı çabaların sonuçları ise sadece çizgi romanın kendisinde değil resim ve grafik sanatları ve sinemada yansımalara sahip. Öte yandan bu üç disiplin de çizgi romanın teknik ve estetiğini büyük ölçüde etkilemiş durumda. Bunların hepsi bir şekilde ve bir yerlerde birbirinden beslenmekte.

İşte ,1980 lerin ilk yarısında deneysel işleriyle çizgi roman piyasasında parlayıp sönmüş olan Herikberto müstearlı Heriberto Muela (d: 1958,Orense) da bu etkileşim platformunda ilgi çekici deneysel işlere imza atmış bir sanatçı. Ressam, fotoğrafçı ve müzisyen bir babanın da etkisi ile olsa gerek, Heriberto Muela ,seramik ve güzel sanatlar okumuş. 16 yaşından itibaren resimle ciddi haşır neşir olmuş. İlk resim sergisini 1976 da gerçekleştirmişse de , devamını pek getirememiş. Bir süre Ibiza ve Alicante de sokak portre ve karikatürcülüğü yapmış. Aynı dönemde böceklere kafayı takmaya başlamış. Sonraki sanat yaşamında da önemli bir bileşen olacak böcek anatomisi ve daha sonra primatlara ait inceleme ve çizimlere girişmesi de bu dönemde. Kendisi bir söyleşisinde böcek meselesinin gerçek bir takıntı halinde oluştuğunu belirtmekte. Madrid’te pireleri temel alan resim sergileri ile ilgi çekmeye çalışırken, aynı zamanda çizgi romana da yönelmiş.

Herikberto’yu dönemsel ününü ve kısa bir süre içinde Amerikan ve Fransız çizgi roman dergilerine çıkabilmesini öncelikle dönemin ünlü İspanyol yayını Rambla’ya borçlu. 1981 den itibaren Rambla’da sonra da Heavy Metal dergisi ve onun Fransız kökeni Metal Hurlant’da 5-6 yıl sık sık işleri yayınlanmış. Siberkare’deki örnekler de bu işler arasından seçildi. 1988 den itibaren ise çizgi romanı terk eden Herikberto, tamamen resim ve illüstrasyona odaklanmış. Halen, reklam sektöründe tasarımcı ve sanat yönetmeni olarak faaliyet göstermekte. Böcek takıntısı ise 20 yıl süre ile uzaylı tür ve anatomi fantezileri çizmesine neden olmuş. Bu 20 yıllık işleri 2009 da “Beyaz Elbiseli Adam” isimli gençlere yönelik bir bilim-kurguda yayınlamış durumda.

Heriberto Muela’nın deneysel çizgi roman işleri ilk bakıştan görülebileceği üzere hayranı olduğu üç büyük ressamdan kaynaklanmakta: Picasso, Francis Bacon ve Van Gogh. Kendisi de okullu bir ressam olarak bu büyük isimlerin tuval üzerinde yarattığı etkiyi , çizgi romanın iki boyutlu ve çerçeveli dünyasına taşıma çabasını gütmüş. Bu işlerin üretildiği dönemde dijital tabanlı çizgi roman olmadığını özelikle belirtelim.

Dolayısıyla Herikberto’nun 80 lerin ilk yarısına ait işleri airbrush, akrilik ve mürekkep karması işler. Özellikle hareketi verirken kullandığı teknikler ise temelde Francis Bacon’un yaratılarına gönderme yapsa da teknik ustalığı açısından da dikkat çekici. İçerik olarak ise, o döneme ve dönemin İspanyası’na da uygun bir yeni-varoluşçu ve zaman zaman nihilist kısa hikayeler olarak tanımlanması olanaklı bu işlerin.

Ancak bu işlerin esas önemi ise resim damarının çizgi romana nasıl akabileceğinin bir başka boyutunu içermelerinde. 25 yıl sonra bu denemelere baktığımız zaman demode bulabilecek olsak da (zira bu sürede gözümüz pek çok yeni şeye alıştı) o dönem için bu işlerin ciddi bir çıkış ve sonraki pek çok teknik yaklaşımın öncülerinden olduğunu belirtmek gerekmekte…

Siberkare’de sıra Güney Amerikanın dev çizeri Alberto Breccia’ya gelebildi, sonunda. Alberto Breccia (1919-1993) Montevideo, Uruguay doğumlu ancak 3 yaşında, ailesiyle birlikte Arjantin’e göçmüş. Buenos Aires’de çok genç yaşta okulu terk edip önce işçi olarak çalışmış, 17 yaşından itibaren ise çeşitli yayınlara çizmeye başlamış bir isim.1939 da ise tam profesyonel olmuş.

Breccia, uzun ve çok hacimli üretiminde başkalarının senaryolarını çizdiği gibi, çeşitli romanların da uyarlamasını yapmış, son döneminde ise kendi yazdıklarını da çizmiş bir sanatçı. O zamanlar, Buenos Aires’de çalışan ve örneğin Hugo Pratt (Bknz.) gibi ünlü İtalyan kökenli isimlerin yer aldığı “Venedik Grubu” isimli sanatçı grubuna 1957 lerde dahil olmuş , böylece İtalyan çizgi roman ekolünden de önemli etkiler elde etmiş. Western’den bilim kurguya, her tür hikayeyi çizen Alberto Breccia’nın özellikle dönemin çok ünlü çizgi roman yazarı ve yayıncısı Hector German Oesterheld’in (1919-1977 ?) çeşitli senaryolarını çizmeye başlaması sanatının zirveye tırmanmasını sağlamış.

1960 ta İngiliz yayıncılar için de çalışmaya başlamasıyla Avrupa piyasasında da duyulan Breccia, 1962 de H.G.Oesterheld’in yazdığı “Mort Cinder” serisi ile ise çizgi roman tarihine adını altın harflerle yazdırmış. Öldükten sonra dirilip, değişik mekan ve zamanlarda boy gösteren bir anti-kahramanın öyküsü olan Mort Cinder, eleştirmenlerce Güney Amerika çizgi romanının en büyük eseri olarak tanınıyor.

Öte yandan bu eseri çizmeye başladığı dönemin kendisinin en mutsuz ve parasız olduğu dönemlerden birisi olduğunu söylemiş bir röportajında, Breccia. Bu dönemde ilaç parasına yetişemediği karısının ağır hastalığı ve sonunda ölümü onun derin bir depresyona iterken, özellikle Hugo Pratt’ın çok desteğini aldığını söylemekte ve Pratt’ın bir gün ona, “berbat çizdiğini ve daha iyisini yapabilirsin”, dediğinden dem vurmakta.

Karısının ölümünden sonra bir süre çizmeyi bırakan Breccia, Pratt ve diğer arkadaşları ile birlikte Buenos Aires’de ,”Escuela Panamericana del Arte” isimli sanat okulunun kuruluşu işine girişmiş.(Kısa sürede öğretim yapılan çizgi roman, grafik, sinema, reklam vb. disiplinlerinde Arjantin’in en iyi okulu haline gelen bu okulun direktörlüğünü 1971 e kadar Breccia üstlenmiştir.)

Mort Cinder serisinde 2 yıl olağan dışı çizimlere imza atan Breccia, tiplemelerde bazı gerçek karakterleri de kullanmıştır. Örneğin kahramanın kendisi asistanı ve arkadaşı Horacia Lalia, kahramanın ekurisi antikacı Ezra Winston tiplemesi ise doğrudan Breccia’nın kendi yüzünden resmedilmişlerdir.

Alberto Breccia’nın kızları ve oğulları da babalarının mesleğini seçmiş olup , kızları Patricia Breccia (d: 1955, Buenos Aires), Cristian Breccia (d:1951, Buenos Aires) , önemli işlere imza atar isimler haline gelirken oğlu Enrique Breccia (d: 1945, Buenos Aires) ise bu gün Amerikan ve Avrupa endüstriyel çizgi romanının bilinen isimlerinden biridir.

Baba oğul Breccia’lar 1968 de yine bir H.G.Oesterheld senaryosuna dayanan Che’nin biyografisini çizmişlerdir. Bu kitap şimdiye kadar çizilmiş en iyi Che biyografisi olarak kabul edilmişse de muhtemelen Oesterheld’in sonunu da hazırlamıştır. (Arjantin cuntası döneminde , 1976 da Oesterheld , 4 kızı ve kocalarıyla beraber evinden alınacak ve ne Oesterheld’i ne de kızların kocalarını bir daha gören olmayacaktır. )

Breccia, 1970 lerde üstadı olduğu siyah-beyaz tekniğinde önemli yenilikler yapmış, özellikle yine Arjantinli yazar Carlos Trillo ile işbirliği ile yarattığı işlerde kolaj, akrilik ve suluboyanın birlikte kullanımı ile sonradan taklit edilen bazı doku teknikleri geliştirmiştir. 80 lerde ise Arjantin tarihine yönelmiş ve yine sürekli yeni teknikler kullanarak uzun soluklu üretimini sürdürmüştür.

Siberkare’de az sayıda verilebilen siyah-beyaz ve renkli Breccia örnekleri bu sanatçının derinliğini ve deneyciliğini aktarabilmek için şüphesiz yeterli değil. Meraklılara, Google’da Alberto Breccia yazıp özellikle görselleri aratmalarını hararetle öneririm.

Çizgi roman dünyasında tek bir dizi ile ünlenmiş bir sabır abidesinde sıra. Sabır diyoruz zira bu yılmaz sanatçının 1980 de yarattığı dizi olan Mercenary (El Mercenario) son bir kaç kitaba kadar tamamen yağlı boya ile yapılmıştır. (Benzer şekilde hiper gerçekçi, fakat karma bir teknikle çalışan bir başka çizer olan Jeronaton  daha önce tanıtılmış idi: Bknz)

Vicente Segrelles (d: 1940, Barcelona) resimde kendi kendini yetiştirmiş bir sanatçı. Gençlik döneminin zor ekonomik şartlarında 14 yaşında bir traktör fabrikasının teknik okuluna girdikten sonra  aynı fabrikada önce tekniker daha sonra ise teknik ressam olarak çalışmış. 23 yaşında ise kendi kendini illüstrasyonda iyice geliştirdiğini düşünüp kapağı bir reklam ajansına atmış. Daha sonra başka bir ajansa tasarım direktörü olarak geçmiş.

Vicente Segrelles’in reklamcılık işleri dışında yayınlarda illüstrasyonlarının belirmesi 1968 lerde. Daha sonra ise elit grafikerlerin çizdiği referans dizilerinde, (bizde de yayınlanan silahlar ,gemiler,keşifler v.b.) çizer ve bazen yazar olarak da çalışmış.1970 lerin ortalarında Avrupa’da tanınmış bir illüstrasyon ustası sayılırken zorlu Amerikan pazarına da girmiş.Ancak çizgi roman dünyasında ilk çizgi romanı ile birden ünlenmesi sonrası giderek zamanını Mercenary’e adamış.

Segrelles, Mercenary’de tamamen yağlı boya kullanmaktan çıkıp dijital çalışmaya ancak dizinin 10. kitabında başlamış. 13. kitap ise artık tamamen dijital bir ürün.(2004) Segrelles’in Mercenary dışında Sheriff Pat adıyla yarattığı bir komik çizgi dizisi de mevcutsa da bu işi kısa kesmiş.(1991)

14 ülkede yayınlanmış olan Mercenary’e gelince, fantastik bir (Lord of the Rings türü kurmaca bir orta çağda) dünyada bir silahşörün maceralarını anlatmakta. Hikayeler aslında temel bilim-kurgu kalıplarında ve içerikten çok tahmin edilebileceği gibi biçim ile göz doldurmaktalar. Segrelles çizgi romanı için seçtiği bu zahmetli teknikte özellikle manzaralar, doğa, mekanlar/binalar ve giysi ve ten dokusu gibi zorlu alanlara yüklendikçe yüklenmiş durumda.

1999 da ise çizim ve boyama teknikleri ile , kendisine ait çizim gizemlerini anlattığı bir de teknik sanat kitabı çıkarmış durumda. 2004 de ise bir çocuk kitabı yazıp resimleyen Segrelles halen Katalan resminin sadık neferlerinden biri olarak çalışmalarını sürdürüyor.

Segrelles model, kil heykel ve düz doğa (özellikle deniz) tabloları yapmakla da boş vakitlerini değerlendiriyormuş. Sanatçının hem bazı tekniklerini anlattığı hem de çizgi roman dışı işlerinden de örnekler sergilediği kendi sitesini hararetle öneririm. (Bağlantı)

Siberkare’de bu güne kadar sadece atıfta bulunulan ve pek de sempati ya da empati ile yaklaşılmayan manga külliyatından ilk örneğe sıra geldi. Bu ilk örnek ise 100% Japon ürünü olmayan bir iş olarak özellikle seçildi. Icaro’nun yazarı ,bu satırlarda çok değinilmiş bir çizgi roman mega starı : Moebius (Jean Giraud ,Bknz.) .Çizeri ise “mangaka”lar arasında Belçika-Fransız ekolüne ilgisiyle ayrıksı bir pozisyon almış çok usta (ve bol ödüllü) bir çizer : Jiro Taniguchi.(D: 1947, Tottori ,Japonya)

Jiro Taniguchi, başka bir manga ustasının asistanı olarak başladığı çizim yaşamında ilk mangasını 1970 de yayınlamış. (Kareta Heya: Adanmış yaz) O günden bu güne gerek başkalarına gerek kendisine ait senaryoları çize gelmekte. Manga’nın Japon basınının ana unsurlarından biri olduğu dolayısıyla pazar hacmi, çeşitlilik ve yayın devinimi açısından Batı ile bir benzerlik taşımayan ortamında Jiro Taniguchi de olağan dışı sayıda işe imza atmış durumda.

Tanigushi, başlangıçta bir shonen manga (delikanlılar için çizilen manga) , çizeri olarak belirdiği ortamda işlerinin giderek daha derin konulara yönelmesi ve shonen manga’nın temel özelliklerinden olan aşırı şiddet öğesinden uzaklaşması ile dikkat çekmiş bir isim. Herhalde onun işlerini, “seinen manga” (genç erkekler için) ya da “seijin manga” (erişkin erkekler için) kategorileri içinde değerlendirmek gerekiyor. (Mangaya yabancı olanlar için, bu türün, yayın frekansı ve hacmi çok yüksek olmakla kalmayıp, çok sayıda alt kategoride belirlenmiş okuyucu kesimlerine göre yazılıp çizildiğini not edelim. Her manga aslında sadece bir grup okuyucuya yönelik ve aslında sadece Japonlar için Japonlar tarafından üretilen bir dev yayın kolu.)

Moebius ile Jiro Tanigushi’nin birlikte kotardıkları Icaro (İkarus’a gönderme) 2001 tarihli ve iki ciltlik bir iş. Moebius esere yazdığı önsözde hikayeyi gördüğü bir rüyadan kurguladığını söylemekte ki, Moebius’un rüyalarından ürettiği çok işi vardır. Adından anlaşılabileceği üzere Icaro, uçma metaforu ile ilgili bir hikayeyi anlatmakta. Baş kişi Icaro doğuştan uçabilme yeteneğine sahip ve bu nedenle bilim adamlarının elinde bir dev hangarda büyütülmüş durumda ve orada kapalı. Dış dünyaya ait bir bilgisi veya ilişkisi sıfır. Gün geliyor Icaro tesisisin elemanlarından Yukiko’ya tutuluyor ve onun yardımı ile özgürlüğüne kavuşmaya çalışıyor.

Bazı alt hikayelerle de desteklenen bu senaryonun mangaya aktarımında iki temel özellik göze çarpıyor. Bunlardan birincisi uçma fiilinin Moebius’un zamanında kendi kullandığı açı ve hareketlere çok benzer çizimi. İkincisi ise mangada nadiren gözlenen arka plan ayrıntıları. Standart manga karakter çizimlerinden bir miktar uzaklaşan Tanigushi, arka plan ve sahne ayrıntılarında olağan dışı çizimler sergilemekte. Batı’nın büyük ustasının nasıl çizileceğini bilerek yazdığı senaryonun yine Batı’lı yönlerini kağıda dökerken manganın bizlere yabancı (ve de çoğu zaman ters gelen diyeceğim) yüz, vücut, duygu ,ifade özelliklerini terk etmeden işini gerçekleştirmiş. Siberkare’de verilen örneklerden ( Not: sağdan sola doğru izlenip okunması gerekmekte) izlenebilecek bu manganın bu özellikle soğuk görünümlü ve mekanik tarzının kasten yaratılmadığını da söylemeliyiz. Bu alt manga kategorisinin (seinen veya seijin ?) geleneksel tarzı bu.

Sempati/empati duyalım duymayalım mangaka’lar arasında pek çok ,”büyük usta ve yaratıcı” çizer var ve Jiro Tanigushi’de onlardan biri; sanatından öğrenilebilecek çok şey var…

Siberkare, bant (comic strips) tarihinde bir kırılma noktası olarak değerlendirilen, önemli bir işi, ve bu iş kadar ilginç yaratıcısını ağırlamaya çalışmakta, bu kez. Krazy Kat; Amerikalı sanatçı George Joseph Herriman’ın (1880-1944) yazıp çizdiği uzun soluklu bir bant.1913 ile 1944 yılları arasında günlük olarak siyah-beyaz bant , ve Pazar eklerinde ise renkli panel biçiminde ABD basınında geniş yer bulmuş. Özelliği dönemin sanatçı ve aydınları arasında ciddiye alınıp “sanat” sayılan ilk bant olması. Bir başka özelliği ise Amerikan basın devi W.Randolph Hearst tarafından bandın gerçek bir fan olarak desteklenip, bilumum Hearst gazetelerinde yayınlatılması. (Kendisi de ilginç bir kişilik olan Hearst’in Orson Welles’in ünlü Citizen Kane filminin dayanak noktası olduğunu anımsatalım, bu arada).

Herriman, New Orleans doğumlu bir çizer ve Creole kökenli, bir siyah-beyaz melezi. Ten renginin beyaz olduğu bu tür siyah kökenlilere verilen tanım uyarınca nüfus kayıtlarında aile “mulatto” olarak geçmiş. Dönemin ırkçı ne kelime , eyalet yasaları vasıtasıyla ayrımcılığın (segregation) gündelik hale gelmiş olduğu ortamında ailesi ile birlikte Los Angeles’e göçmüş. 17 yaşında ise grafiker ve gravürcü (”engraver”; o dönemde gazete baskılarında metal üzerine elle kazıyarak yapılan çizimler kullanılırdı) olarak basında çalışmaya başlamış ve kısa süre sonra karikatür, minyet, ve bant çizimleri ile ismini duyurmuş.

Krazy Kat , Herriman’ın çizdiği bir başka bant içinde belirmiş bazı karakterleri 1913 de bağımsız bir bant haline getirmesiyle yaratılmış. Herriman , Krazy Kat’i çizdiği süre boyunca başka bantlar ve çeşitli karikatürler çizmeyi de sürdürmüşse de hiçbiri Krazy Kat kadar etkili olmamış. Öte yandan Krazy Kat’in gördüğü ilginin okuyucu nezdinde genel bir popülarite sağlamadığına ve dönem Amerikasının belirli bir kesimince ve de Randolph Hearst’in desteği ile yayınlandığı gerçeğine tekrar işaret etmek gerekiyor. Öyle ki Krazy Kat ,1922 de 2 gece kapalı gişe sahnelenen bir caz balesine ve 1916-1944 arası pek çok çizgi film uyarlamasına da sahip olmuş bir eser. O günden bu güne de önemli bir referans noktası olarak tanımlanan ve belirli bir okuyucu kitlesini yeniden basılan albüm ve incelemelerle nesilden nesile taşıyabilmiş bir iş. Son dönem incelemeleri Krazy Kat’i “Dada” akımı içinde görmekte ve çizgide post-modernitenin başlangıcı olduğuna işaret etmekteler.

Krazy Kat , görünürde basit-mizahi bir örgüye sahip ve üç temel karakteri var: Ana karakter Krazy Kat, saf, duygusal ve cinselliği özellikle Herriman tarafından boşlukta bırakılmış (bazen dişi, bazen erkek) bir kara kedi.Ancak bazı hikayelerde “beyaz” olarak da tasvir edilmiş. İkinci temel karakter ise Ignatz Mouse, oldukça aksi, saldırgan, ve tek derdi kendisine aşık olan kedinin kafasına bir tuğla fırlatmak olan haşarı bir fare. Üçüncü karakter ise bir köpek ve aslında Krazy Kat’a karşı gizli bir eğilime sahip olduğu anlaşılabilen düzen bekçisi ve arenin tuğla saldırılarının engelleme ya da onu yakalayıp hapse atma peşindeki polis memuru Pupp. Hikaye bu temel kedi,fare,köpek üçlemesine eklemlenen antropomorfik çeşitli yan karakterlere de sahip. Mekan ise Herriman’ın yazlığının bulunduğu Arizona, Coconino bölgesinin gerçeküstü çöl ve arazi biçimlerinin stilizasyonu üzerinden gelişmiş. Burada önemli bir nokta geri plan mekan/arazi çizimlerinin yine gerçeküstü bir tarz ve estetik içinde bantda kareden kareye değişebilmesi ve bir şekilde hareketli olması. Bu planlar dönemin Avrupa gerçeküstü resminde kullanılan tarza çok yakın çizilmişler.

Krazy Kat’in görünürdeki basit-mizahi örgüsüne ve bu örgüyü destekleyen Krazy’nin doğrudan New Orleans’ın dönem argo ve lehçesi üzerinden geliştirilmiş İspanyol,Fransız, Yiddish (İbranicenin bir türevi) ve İngilizce karması dili ile de beslenen dialog yapısı aslında çoğu zaman bir edebi/şiirsel metine dönüştürülerek kullanılmış. Dolayısı ile bu gün bile okurken bir tat verebilmekte. Örgünün geri planında ise Herriman’ın etnik köklerine/siyasal duruşuna ait çeşitli göndermelerin yanı sıra siyahın, beyazın ve de “melezin” psikolojisine ait çok çeşitli ve karmaşık göstergeler de mevcut. Herriman’ın basın çevresinde Yunan asıllı olarak bilindiğini ve büyük olasılıkla saçlarından siyahi kökeninin anlaşılmaması için sürekli şapka giydiğini de bu noktada belirtmek gerekiyor. (Boris Vian’ın ,”Mezarlarınıza Tüküreceğim” romanının ünlü, dışı beyaz içi siyah baş kişisine benzer bir durum,anlaşılan.) Bu günlerden o zamana ve zamanın insanlarına bakıp yaptığımız her değerlendirme gibi ,eksik ve yanlışlar içerecek olsa da Herriman’ın Krazy Kat’ini özgünleştiren geri plan bu tür karmaşık ip uçlarına sahip.

Biçimsel olarak ise Krazy Kat, karede verilen sınırlı sayıda örnekten de anlaşılabileceği üzere sanki bu gün çizilmiş gibi ve çerçevelerin, geri planların sürekli devinimi ve sürekli yeni denemeler içermesinin yanı sıra doğrudan kurşunkalem taslağın üzerine fırça ve uç ile atılan çini ile geliştirilmiş tarzı ciddi bir ustalık da içermekte. Dönemin basım tekniği renklendirmeyi ancak baskı esnasında gerçekleştirebildiği için, Herriman kuvvetli bir suluboya tekniği ile boyadığı ve eşe dosta armağan çok sayıda (ancak bu gün basılabilen ) panel de yaratmış. Bunlarda ayrı bir estetik tada sahip.

Uzun üretimini sürdürürken karaciğer rahatsızlığından 1944 de ölen Herriman’ın Krazy Kat bandı, temayülün aksine ölümünden sonra ajans malı haline getirilip (Syndication) başka çizerlere verilmemiş ve kesilmiş. Çizim masasında bulunan yarım kalmış bir kaç işi bile sonradan yayınlanmış durumda. Pek çok yazarı ve çizeri etkilemiş olan Herriman’ın Krazy Kat’inden sonraki dönemin “kedi, köpek,ve fare” çizgi karakterlerine pek çok iz geçmiş halde.

20. yüzyılın ilk yarısında birilerinin nelerle uğraştığına ve neler yapabildiğine dair pek çok örnekten biri Krazy Kat. Ama ne örnek…

1990 ların ilk yarısında ani bir yükseliş yapan aksiyon çizgi romanının en uçuk çizerlerinden biri bu kez karede. Simon Bisley (d: 1962) , sıkı bir metalci olduğu ilk gençlik döneminde tişört illüstrasyonu, desen filan derken 1987 de, kendini dönemin önemli İngiliz dergisi 2000 A.D.’ye çizer bulmuş bir yetenek. Bir yıl sanat eğitimi alıp terk etmiş, tamamen kendi kendini yetiştirmiş bir isim Bisley.

Başlangıçta çizgi roman çizebileceğini aklından bile geçirmediğini bir söyleşisinde ifade ediyor. Takıntısı ise insan anatomisi ve hareket. Stil olarak ise özellikle Frank Frazetta (d: 1928,New York- Bakınız) ve Bill Sienkiewicz (d: 1958, Pennsylvania) etkisinde kalmış. Bisley, çizgi romanda senaryo/hikayeyi ikinci planda gören çizerler ekolünden. Onun için görsellik temel. O nedenle kariyerinin başlarında bol miktarda “edit”/sansür yediğini söylüyor. Bunda aşırı şiddet unsurunun olanca çıplaklığıyla sık sık kullanmasının da rolü var.

Bisley, olağan dışı çizimleri ile kısa bir süre sonra Amerikan endüstriyel çizgi romanının aranan isimlerinden biri haline gelmiş. Özellikle DC Comics için çizdiği Batman’lar tarz ve teknik açısından Batman standartlarının çok ötesinde bir teknik görselliğe ve kara mizah ögelerine sahip. Kara mizah deyince Bisley’in çizimleri olsun kendi yazdığı senaryolar da olsun çoğunluk bir mizahi duruş bulunmakta. En “gore” işlerinde bile komik unsur sık sık başvurulan bir araç.

Tekniğe gelince, Simon Bisley hem bir kapak illüstratörü hem bir çizgi roman ustası olarak karmaşık bir tekniğe sahip. Alt düzlemlerde çok çeşitli oto spray boyası kullanıp, üzerine akrilik, guaj, yağlıboya ile çalışmasıyla ünlü. Oldukça da hızlı ve üretken bir çizer.

Çok uzun zamandır sadece Amerikan piyasası için çizen Bisley’in bu piyasada ismini iyice yükselten işlerinin başında ünlü Heavy Metal çizgi roman dergisine 90 lı yıllarda çizdiği kapaklar gelmekte. Heavy Metal ,Fransız Metal Hurlant’ın Amerikan versiyonu olarak çıkmaya başladığı 70ler ve 80 lerden sonra el değiştirdikten sonra piyasada tutunabilmesinde bu kapakların da önemli bir işlevi olduğu bilinmekte. Bisley derginin yeni sahibi ve yöneticisi K.Eastman ile geliştirdiği yakınlığı derginin çıkardığı çizgi filmlerde de çalışarak sürdürmüştü.( Bu dergi halen çıkmakta ise de artık eski havası yok!)

Simon Bisley, dijital oyun grafiklerinden , her türlü illustrasyona çizmeyi sürdürmekte. Kaotika isimli “death metal” grubunun da davulcusu olduğunu belirtmek gerekiyor. Çok taklit edilse de bakar bakmaz “Bisley” imzasını çıkartacağınız bu stilist çizer, endüstriyel çizgi romanın sınırları aşabilen nadir yeteneklerden. Bir söyleşisinde Frank Frazetta‘nın kendisine “kaslarla uğraşmayı abartma” dediğine atıf yapsa da bu onun artık tarzı olmuş durumda.(İşlerinden çok sayıda örneğe ise bu bağlantıdan ve de bu ayrı bağlantıdan erişilebilir.)

Marjinal bir alana yönelik bu blogun bir yıl boyunca okuyucu adetini koruyarak dayanabilmesi çok sevindirici oldu doğrusu. Siberkare’nin son aylık ortalama okuyucu adeti 1100 lerde olsa da bu bir yıl boyunca aylık ortalama 600 kişi tarafından okuna geldi. Çizgi dünyasının koyu meraklılarına yönelik yine bir koyu meraklı tarafından haftada bir yayınlanan bu blog , ağırlıklı olarak çizgi roman, daha az ağırlıklı karikatür ,çizgi film ve grafik sanat ürünlerini ve bu ürünlerin yaratıcılarını anımsatmayı, anlatmayı ya da incelemeyi ve bunlar üzerine ahkam kesmeyi (!) görev bildi.

Türkiye’de bu alan dünyadaki gerileme durumuyla paralel olarak ama ondan daha da derin bir daralma içerisinde az sayıda sanatçının çabalarıyla yaşamını sürdürmekte. Sinema ve dijital oyunlar ile internet genel olarak bu medyumu daraltmış durumda. Ancak medyumun tarihinin zenginliğinin yanı sıra belli ülkelerde çok sadık çekirdek bir izleyici kitlesine sahip olması hem mevcut sanatçıların yaşamlarını sürdürebilmelerine hem de yeni yeni isimlerin çıkmasına halen olanak veriyor.

Siberkare’de bu geri plan üzerinde ağırlığı çizgi romana verilirken mangaya itibar edilmediği  de fark edilmiştir. Manga, batı tarzı endüstriyel çizgi roman ekollerinin tamamen dışında ondan etkilenmiş ama çok ayrı bir tarza evrilmiş bambaşka bir endüstriyel dünya. Seveni de var nefret edeni de. Manga’nın etkilediği çok sıkı “Japon olmayan” çizerler de. Bu farklı dünyaya  sempati beslemesek de Siberkare’de  önümüzdeki aylarda manga ve “”mangaka” lar üzerine bazı incelemeler de yer alacak. Tabii Siberkare’yi sürdürme inadımız kırılmaz ise…

Bu yayını bu bir yılı boyunca izleyen, yorumlarını ileten ve destek veren herkese içten teşekkürler !

Sıra önemli bir stil adamına geldi. Çizgisine bakar bakmaz “bu iş şunundur” dedirtenlerden olan Daniel Torres (d: 1958, Valencia) 1980 lerin başlarında büyük bir patlama yapmış olan İspanyol çizgi roman ekolünün başını çekmiş isimlerden. Franko sonrası İspanya’sının içine girdiği büyük devinim ve renklilik sırasında yükselen bu ekolde Torres zamanla geliştirdiği kendine has ve sonradan çok da taklit edilmiş bir tarza ulaşmıştı.

Daniel Torres, 1980 de Valencia Güzel Sanatlar Akademisi’ni bitirdikten hemen sonra çizgi roman dünyasına “El Vibora” adlı bir yeraltı dergisi ile girmiş ancak asıl ününü 1982 de yayınlanmaya başlayan “Roco Vargas” karakteri ile sağlamıştır. Torres’in, Roco Vargas ve yan karakterlerini işlediği çizgi-romanların hızı ,İspanya’da çizgi roman dalgasının söndüğü 1990 larla birlikte kesilmiş, Torres ise illustrasyon ve animasyon piyasasında kendine ciddi bir yer yaparak çizmeye devam etmiştir. 1990 lara a kadar yazıp çizdiği Roco Vargas maceraları Anglo-Sakson dünyasında da ciddi bir ilgi görmüşse de Torres bu dizi-romanlara 2000 lerden itibaren tekrar geri dönüş yapmak istediğinde mürekkep ve renklendirme işlerini başkalarına havale etmek zorunda kalmıştır.

Daniel Torres ,daha once bu sütunlarda üzerinde çok durduğumuz “Ligne Claire” (Temiz Çizgi) ekolünden bir sanatçı.(Bakınız.) Öte yandan bu ekolün Atomik Stil (Bakınız) olarak adlandırılan bir önemli koluna mensup. Atomik stilin genel geçer özeliklerinden olan 1940-50 lerin atmosferinin ve her türlü tasarım ürününün kullanımı, Torres’de kendi deyimi ile bir “retrofuture” yaratımıyla ifadesini bulmuş. Dolayısıyla Torres’in neşeli bilim kurgu öykülerinin tamamında yaratılan dünyalar Casablanca filminden fırlamış gibidir. Karakterler de abartılmış birer Humprey Bogard veya Ingrid Bergman ya da Gilda filminden fırlamış bir Rita Hayworth olarak boy gösterirler.

Torres bir söyleşişinde 1980 de okuldan çıktığında pek az çizgi-roman okumuş ama daha çok eski Holywood filmleri ile Amerikan klasik çizgi roman ve “kara roman” geleneklerine aşina olarak işe başladığını ancak ustalaştıkça evrensel çizgi roman dünyasını gözlemleyebildiğini söyler. Geliştirdiği unutulmaz stilin ise bu başlangıç noktasındaki karakter ve tipleme çizimlerinin abartılıp biraz da hicvedilmesiyle oluştuğuna değinir. Gerçekten de Roco Vargas kaslı beden yapısının karikatürize edildiği bir Clark Kent ya da Flash Gordon’u çağrıştırır. Torres’in kendi yazdığı çizgi roman senaryoları da başı, sonu kesin belli klasik bir yapıdadırlar. Ancak gerek anlatım tarzı ve içerilen ölçülü mizah gerekse de zaman zaman görsel bir ziyafete dönüşen grafik anlatım Roco Vargas’ın kendisini de artık klasikler arasına sokmuştur.

Temiz Çizgi ve onun Atomik Stil kolunun çıkışların dayandığı önemli bir başka isim Torres’i özellikle etkilediğinden bu isme de Siberkare’de değinmek artık farz oldu: Ever (Eddy) Mermeulen (d:1946, Belçika) . Bu sanatçı hiç çizgi roman çizmemiş olduğu halde karikatür ve illustrasyonları ile Avrupa ve özellikle Fransız-Belçika çizgi roman ekolünde, - bu ekolle, resim tarihinde de görülebileceği üzere sıkı bağları olan İspanyol ekollerinde- çok kalıcı etkiler yaratmıştır. Temiz çizgi ekolüne ait tasarım, perspektif, açı ve renklendirme ile dış kontür belirlemelerinde Mermeulen’in katkısı büyüktür. Günümüzde de bu ekolde çalışan çizerlere baktığınızda bu izleri görebilirsiniz.

Torres’e geri dönersek kendisi ticari illustrasyon , grafik işler ve çizgi film alanında çalışmalarını sürdürmekte ve tekrar basım Roco Vargas maceraları dışında yenilerini de üretebilmek peşinde bir usta olarak koşuşturmakta.(Bakınız: Sanatçının kendi sitesi) Bize düşen ise, onun döneminde çok ses getirmiş stilinden bir kaç örnek vermekten ibaret…